نکاتی در مورد خواجه ربیع

19.Sep.2020

خواجه ربیع

تقوای خواجه ربیع مثل تقوای خوارج بود

 

خواجه ربیع که در مشهد مقدس دفن است از افرادی است که خیلی گریه کرده است .او با امام علی (ع ) نیز در جنگها شرکت نمی کرد و می گفت این جنگها ناشی از دنیا زدگی است ! این جنگها برادر کشی است!
تاریخ می گوید:
او در قبری خوابیده بود و به او گفتند خواجه ربیع امام حسن (ع) را شهید کردند ! گفت وای بر من چرا فرزند پیامبر را کشتند ؟!
سپس از گفتن این وای بر من هم پشیمان شد و گفت حرف دنیایی زدم و توبه کرد !
برخی می گویند او از ارادتمندان امام علی ع بود ولی با معاویه نیز فامیل بوده است .او خود را منزوی کرد و به مشهد آمد تا در جنگها شرکت نکند.

در عصر ما هم برخی می گفتند جنگ با حرامیان داعشی برادر کشی است!

اقوال در مورد خواجه ربیع :
عده ای از علماء خواجه ربیع را ثقه به حساب آورده و او را بسیار ستوده اند و عده ای هم خواجه ربیع را تا سر حد کفر و ارتداد مذمت کرده اند.
یکی از بزرگترین دلایل کسانی که خواجه ربیع بن خثیم را ستوده اند سخنی است که از فضل بن شاذان نقل شده است. در رجال کشی آمده است:
«علی بن محمد بن قتیبه گفت:از فضل بن شاذان درباره زاهدان هشتگانه سؤال شد.

فضل بن شاذان گفت:
زاهدان هشتگانه عبارتند از:ربیع بن خثیم...، هرم بن حیان، اویس قرنی، عامر بن عبد قیس که این چهار نفر به همراه علی(ع) و ازاصحاب آن حضرت بودند و اینها زاهد و با تقوا بودند و...» (رجال الکشی، ص 172، تحت عنوان الزهاد الثمانیه، ش 154، چاپ اول، یک مجلدی، وزارت ارشاد، تحقیق و تصحیح محمد تقی فاضل میبدی و سید ابوالفضل موسویان).

 

در معجم رجال الحدیث هم آمده است که خواجه ربیع امام علی (ع) را رها کرد و در جنگ با معاویه شک کرد و ما نمی توانیم حکم کنیم به این که او از تقواپیشه ها بود (معجم رجال الحدیث، ج 7، ص 169)
در اعیان الشیعه نیز آمده است که خواجه ربیع فهم و درک درستی نداشت و در ولای علی(ع) مقامی نداشت و به خاطر همین در حقانیت جنگ علی(ع) با معاویه به شک افتاد. بنابراین این که می گویند او تقواپیشه بود، تقوای او مثل تقوای خوارج بود (اعیان الشیعه، ج 6، ص 453 به بعد).

علامه مجلسی هم در مورد خواجه ربیع بن خثیم دارد:
«ورأیت بعض الطعون فیه؛ درباره خواجه برخی طعن ها و انتقادها را دیده ام» (بحارالانوار، ج 68، ص 192، ح 48).
گفتنی است از مشهورات این است که امام رضا (ع) به زیارت قبر او رفته است.

 

 

سوال

 

 

 آیا درست است که خواجه ربیع، امام علی ـ علیه السلام ـ را در جنگ صفین تنها گذاشت و وقتی خبر شهادت امام حسین ـ علیه السلام ـ را با آن وضع شنید، ناراحت شده بر یزید لعنت فرستاد سپس پشیمان شده تا آخر عمر به خاطر این لعنت فرستادن استغفار می کرد؟ چون افراد وقتی به مشهد می روند خیلی به زیارت ایشان میروند برای همین برای من سوال شده است.

 

 

پاسخ

 

 

در خصوص خواجه ربیع اقوال متعددی وجود دارد و علمای علم رجال اقوال متفاوتی در مورد ایشان دارند مثلا در رجال کشی، وی یکی از چهار تن اتقیاء، ممدوحین و از زهاد ثمانیه دانسته شده است.

و در کتاب هایی چون روضات الجنات، مجمع البیان، اتقان المقال و خلاصه الاقوال، وی در شمار معتمدین و ثقات آمده و شیخ بهایی، او را از اصحاب امیر المومنین ـ علیه السلام ـ دانسته است.از طرف دیگه عده ای از علما او را فاسق و متخلف از اصول دین و راه حضرت علی ـ علیه السلام ـ نگاشته اند.(تفضلی، آذر و فضائلی جوان، مهین، فرهنگ بزرگان اسلام و ایران از قرن اول تا چهاردهم هجری، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1372ش، ص203 و 204.)

چند نمونه از متن کتبی که این بزرگواران به مخالفت با خواجه ربیع پرداختند به عنوان مثال آورده می شود:

 مرحوم میرزا عبدالله افندی شاگرد مرحوم مجلسی در کتاب ریاض العلماء گوید:

ربیع بن خثیم نزد شیعه از موثقین ستوده نیست، زیرا در موارد بسیاری از او مذمت شده از جمله آن چه سید مرتضی داعی حسنی از بزرگان علمای شیعه در کتاب نزهة الکرام آورده که وی در شمار کسانی است که با علی ـ علیه السلام ـ بیعت نکردند و از نظر ما وی در عداد مذمومین زهّاد ثمانیه است.

نصر بن مزاحم در کتاب صفین آورده وقتی امیر المومنین علی ـ علیه السلام ـ عازم صفین بود، عدّه ای که از آن جمله ربیع بن خثیم بود به نزد حضرت آمده گفتند: ما اگر چه به فضیلت تو اعتراف داریم، ولی در این جنگ که با مسلمانان است شک داریم، ما را به جایی فرست که با کفّار روبرو باشیم و حضرت وی را به سرحدّ ری فرستاد.

(افندی اصفهانی، میرزا عبدالله، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، به تحقیق حسینی، سید احمد و به اهتمام مرعشی، سید محمود، قم، مطبعه الخیام، چاپ اول، 1401ق، ج2، ص298 و 299.)

از همه جالب تر نظر ایت الله شهید مطهری در مورد ایشان هست:

ایشان وی را زاهدی بی بصیرت، متحجر و مقدس مآب می داند که در حقانیت علی ـ علیه السلام ـ شک داشت و از آن حضرت خواسته که او را به سرحدّات بفرستد تا احیانا اگر جنگی رخ داد، وی با کفار بجنگد نه با مسلمانان.

مرحوم شهید مطهری واکنش خواجه ربیع را نسبت به شهادت امام حسین ـ علیه السلام ـ نامناسب و ناکافی می داند و به طور کلی او را بی اطلاع از اوضاع زمانه و جنایت های یزید و معاویه می داند.

به کلام شهید مطهری در این باره دقت کنید:

«این آدم (خواجه ربیع) بصیرت ندارد. در دوران ستمگری مانند معاویه و ستمگرتری مانند یزیدبن معاویه زندگی میکند (معاویه ای که دین خدا را دارد زیر و رو میکند، یزیدی که بزرگ ترین جنایت ها را در تاریخ اسلام مرتکب میشود و تمام زحمات پیغمبر دارد هدر میرود)، آقا رفته یک گوشه ای را انتخاب کرده، شب و روز دائماً مشغول نماز خواندن است و جز ذکر خدا کلمه دیگری به زبانش نمی آید. یک جمله ای هم که به عنوان اظهار تأسف از شهادت حسین بن علی علیه السلام میگوید، بعد پشیمان میشود که اینْ حرفِ دنیا شد، چرا به جای آن سُبْحانَ اللَّه، الْحَمْدُ للَّهِ نگفتم؟ چرا به جای آن یاحَی یا قَیوم نگفتم؟ چرا اللَّهُ اکبَر نگفتم، لا حَوْلَ وَلا قوَّةَ الَّا بِاللَّه نگفتم؟ این با تعلیمات اسلامی جور درنمی آید. لا یرَی الْجاهِلُ الّا مُفْرِطاً اوْ مُفَرِّطاً جاهل یا تند میرود یا کند.

(مطهری،مجموعه آثاراستادشهیدمطهری،تهران، صدرا، بی تا، ج23، ص502)

ضمن این که خواجه ربیع در نزد علمای اهل سنت، مورد تأیید و احترام بوده از بزرگان زهاد و صوفیه سنی شمرده و بسیاری از محدثین آنان مانند بخاری، مسلم، ترمذی، نسائی و ابن ماجه از او حدیث نقل نموده اند.